ประเพณีคนเชียงคาน

ตักบาตรข้าวเหนียวที่เชียงคาน

ตักบาตรข้าวเหนียวที่เชียงคาน

การใส่บาตรข้าวเหนียวยามเช้า เป็นกิจกรรมที่นิยมกันมากในหมู่นักท่องเที่ยว เพราะถือว่าการได้มาเยือนต่างบ้านต่างเมืองก็ต้อง ลองลิ้มวัฒนธรรมท้องถิ่นกันบ้าง ให้ได้สัมผัสความเป็นเชียงคานกันอย่างแท้จริง การตักบาตรข้าวเหนียวที่เชียงคานนี้ คงได้รับวัฒนธรรมมาจากทางหลวงพระบาง เพราะนับเข้าแล้วก็เป็นคนกลุ่มเดียวกันที่ แยกมาตั้งบ้านตั้งเมืองกันที่เชียงคานนี้ 

การตักบาตรข้าวเหนียว ที่เชียงคาน จึงถือเป็นอีกหนึ่งเอกลักษณ์ ท้องถิ่นที่หาได้ยากและน่าสนใจ เป็นความงามทางวัฒนธรรม ที่สะท้อนความผูกพันธ์ของคนเชียงคานกับพระพุทธศาสนา ที่มีมาช้านาน

ใครสนใจลองตื่นแต่เช้า ประมาณ 6 โมง ถึง 6 โมงครึ่ง จะเห็นมีผู้คนมารอใส่บาตรข้าวเหนียวกัน ตามถนนมากมายเลยแหละ และเป็นอย่างนี้ทุกเช้า 

การใส่บาตรของ ของคนที่นี้ เราจะต้องถอดรองเท้า เวลาใส่บาตรด้วยนะครับ  เพราะเขาถือว่า การที่เราใส่รองเท้าเวลาใส่บาตรถือว่าอยู่สูงกว่าพระ เนื่องจากพระทุกรูปจะเดินเท้าเปล่ามา และ ข้าวเหนียวที่เตรียมมาใส่บาตรนี้ก็ ต้องเป็นข้าวที่หุงใหม่ๆ คือ เอาสิ่งที่ดีที่สุดให้พระท่านเท่านั้น 

คนเชียงคานเขาจะไม่นิยมใส่อาหารในบาตร นะครับ จะใส่ก็แต่ข้าวเหนียว หรือขนมบ้าง หรือกล้วย ประมาณนั้น ส่วนอาหารนั้น เขาก็จะไปให้กันที่วัด เรียกว่า “จังหัน” (เป็นการนำอาหารใส่ถ้วยเล็ก แล้วใส่ในถาดกลมอีกที หรือที่ไทเชียงคานเรียกพาข้าว สมัยนี้ก็ ใช้คำว่า “ภัตตาหาร” เรียกแทน “จังหัน”)

 

ประเพณีออกพรรษา


ณ  หน้าที่ว่าการอำเภอเชียงคาน งานออกพรรษาอำเภอเชียงคาน เป็นประเพณีที่เกิดขึ้นจากพระวินัยของพระสงฆ์ และผสมผสานกับความเชื่อตามฮีต สิบสอง  คลองสิบสี่ งานประเพณีออกพรรษาที่เชียงคานมีจุดเด่นที่มีผาสาดลอยเคราะห์ ถือเป็นการเสริมดวงชะตา  และระลึกถึงพระคุณแม่น้ำโขง (พระเมตตา) ทำจากหยวกกล้วย ลักษณะคล้ายกระทง ตกแต่งด้วยดอกผึ้ง เทียน ดอกไม้ ของคาว และของหวาน เป็นวัฒนธรรมเก่าแก่ ที่สืบทอดกันมายาวนาน และนับว่ามีเพียงแห่งเดียวที่อำเภอเชียงคาน ซึ่งนักท่องเที่ยวน่าจะถือว่าเป็นโอกาสอันดี ที่จะได้มาร่วมวิถีวัฒนธรรม โบราณที่จัดขึ้นเพียงปีละครั้งเท่านั้น

กิจกรรมที่น่าสนใจได้แก่   ขบวนแห่ปราสาทผึ้ง การแข่งขันเรือยาว ชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนฯ ราชสุดา สยามบรมราชกุมารี การแข่งขันฟุตบอลเชียงคานคัพ ต้านยาเสพติด ชิงถ้วยพระราชทานพระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าสิริวัณณวรีนารีรัตน์   การแสดงวัฒนธรรมพื้นบ้าน การไหลเรือไฟ  การลอยผาสาด การจำหน่ายสินค้าพื้นเมือง

ประเพณีผีขนน้ำ

ประเพณีผีขนน้ำ บ้านนาซ่าว ประเพณี ผีขนน้ำบ้านนาซ่าว ตำบลนาซ่าว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย เป็นการละเล่นที่แตกต่างจากที่อื่น ๆ ทั้งประวัติความเป็นมา ความเชื่อ รูปแบบวิธีการละเล่น การพัฒนาการอนุรักษ์ และโลกทัศน์ของชาวบ้านนาซ่าว

 ประวัติความเป็นมา
ผีขนน้ำ เป็นการละเล่นพื้นบ้านของชาวนาซ่าว ตำบลนาซ่าว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย การเล่นผีขนน้ำของชาวบ้านนาซ่าวนี้ไม่มีประวัติว่าเล่นครั้งแรกเมื่อใด แต่ชาวบ้านก็เล่นสืบมาเป็นประเพณีเช่นที่บรรพบุรุษเคยปฏิบัติมาทุกปี กล่าวคือ บ้านนาซ่าวแต่เดิม ชาวบ้านได้อพยพมาจากฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขง เป็นชนกลุ่มน้อยเผ่าไทยพวนโดยอพยพมาหาที่ทำกินตั้งหลักแหล่งเพื่อทำการเกษตร และเลี้ยงสัตว์ จนมาพบบริเวณที่เหมาะแก่การตั้งหลักแหล่ง และพื้นที่อุดมสมบูรณ์คือ นาซำหว้า ก็พากันปลูกบ้านสร้างที่อยู่อาศัย และยึดบริเวณนาซำหว้า เป็นที่ทำมาหากินเรื่อยมา พอชุมชนขยายมากขึ้นก็ย้ายบริเวณบ้านสองโนน และตั้งเป็นหมู่บ้านใหญ่ขึ้น แต่ก่อนหมู่บ้านยังไม่มีที่ยึดเหนี่ยวจิตใจคงนับถือผีบรรพบุรุษ ผีปูย่าเท่านั้น เป็นประเพณีสืบทอดกันมาตั้งแต่แรก

 

พิธีกรรมไหว้ผีบรรพบุรุษ นั้น ชาวบ้านจะมีการร่วมกันจัดทำขึ้น โดยเรียกว่า “เลี้ยงบ้าน” กำหนดเอาวันเสร็จสิ้นจากการทำไร่ทำนาโดยมี “จ้ำ” เป็นผู้ทำหน้าที่สื่อสารระหว่างชาวบ้านกับนางเทียมผู้เป็นร่างทรงของเจ้าปู่ จิรมาณพ และเจ้าปู่ผ่านพิภพ ซึ่งร่างทรงของเจ้าปู่ทั้งสองทำพิธีเข้าทรงกำหนดวันที่จะเลี้ยงบ้านขึ้น จากนั้น จ้ำจะไปประกาศบอกชาวบ้านโดยการตะโกนตามสี่แยกหรือที่ชุมชนหนาแน่นหรือไม่ก็ ใช้วิธีการบอกกล่าวโดยขึ้นไปบอกตามบ้านทุกหลังคาเรือนภายในหมู่บ้าน ว่าในปีนี้จะกำหนดจัดพิธีการเลี้ยงบ้านแล้วให้ชาวบ้านจัดหาข้าวปลาอาหารและ ของบวงสรวงต่าง ๆ ไปประกอบพิธีกันที่ดอนหอ “ศาลเจ้าปู่” ของหมู่บ้าน เดิมการบวงสรวงนั้นผู้ที่เป็นร่างทรงของเจ้าปู่ใหญ่ นางดอกไม้ จันมา เล่าว่า การบวงสรวงสัตว์เลี้ยงภายในบริเวณศาล สัตว์ที่นำไปผูกหลักเลี้ยงจะตายเองโดยไม่มีการฆ่า ขณะที่ประกอบพิธีอัญเชิญผีเจ้าปู่และผีบรรพบุรุษต่าง ๆ ให้ลงมากินเครื่องเซ่น ปัจจุบันไม่นิยมทำกันแล้วเพียงแต่นำเครื่องเซ่นพวกข้าวปลาอาหาร และสิ่งของอื่น ๆ ตามที่กล่าวมาข้างต้นมาประกอบพิธี

การทำพิธีบวงสรวงนั้นร่างทรงจะอัญเชิญ วิญญาณของเจ้าปู่เข้าทรงคือ เจ้าปู่ใหญ่ เจ้าปู่จิรมาณพ และเจ้าปู่ผ่านพิภพ ร่างทรงก็จะขึ้นประจำศาลเจ้า จ้ำก็จะทำพิธีโดยการประกาศอัญเชิญวิญญาณผีเจ้าปู่และผีบรรพบุรุษต่าง ๆ ลงมากินเครื่องเซ่นตามที่จัดหาไว้ หลังจากเสร็จสิ้นพิธีการเลี้ยงผีบ้านก็จะมีการฉลองด้วยการร้องรำทำเพลง ซึ่งจะประกอบด้วยนางเทียมร่างทรงเจ้าปู่ นางเทียมร่างทรงคนอื่นๆ นางแต่ง จ้ำและผู้มาร่วมพิธีอย่างสนุกสนาน พิธีเลี้ยงบ้านนี้จะทำกันปีละครั้งเท่านั้น และทำกันทุกปี

จุดมุ่งหมายเพื่อเป็น การตอบแทนบุญคุณ ที่ผีปู่ผีย่า ตลอดจนผีบรรพบุรุษในหมู่บ้าน ได้ปกปักรักษา คุ้มครองตนและชาวบ้านให้อยู่เย็นเป็นสุขทำมาหากินได้อย่างอุดมสมบูรณ์ ซึ่งผู้เป็นร่างทรงเจ้าปู่จะเป็นผู้กำหนดพิธีการ ในการทำพิธีเลี้ยงบ้านทุกปี นางเทียม นางดอกไม้ จันมา ร่างทรงเจ้าปู่ใหญ่ และเจ้าปู่จิรมาณพ กับนางเทียม นางจันดี คำบุญยอ ร่างทรงเจ้าปู่ผ่านพิภพ ทั้งสองคนเป็นพี่น้องกัน โดยจะมีจ้ำช่วยเป็นผู้ทำหน้าที่สื่อสารนำเรื่องราวต่าง ๆ แจ้งแก่ชาวบ้านเมื่อจะทำพิธีเลี้ยงบ้านในแต่ละปี การสืบทอดตำแหน่งนางเทียมของทั้งสองคนพี่น้องนี้ สืบทอดตำแหน่งตามสายตระกูลที่เจ้าปู่จะเข้าร่างทรงภายในบ้านนางเทียมทั้งสอง ประกอบด้วย เครื่องสักการะเจ้าปู่และอุปกรณ์ที่ทำพิธีครบถ้วน

ประเพณีสงกรานต์

      

ประเพณี สงกรานต์ อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย ซึ่งเป็นเป้าหมายในการวิจัยครั้งนี้ มีลักษณะทั้งความเป็นประเพณีประจำชาติ และประเพณีท้องถิ่น เนื่องจากว่าเมื่อถึงวันที่ 13,14,15 เมษายนของทุกปี ประชาชนชาวไทยทั้งที่อยู่ในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลาง และใต้ ถือปฏิบัติประเพณีสงกรานต์กันทุกภูมิภาค โดยมีองค์ประกอบส่วนร่วมที่ปฏิบัติเหมือนกัน ได้แก่ การทำบุญ สรงน้ำพระ และรดน้ำผู้ใหญ่ แต่ในขณะเดียวกันก็มีรายละเอียดปลีกย่อยที่ถือปฏิบัติแตกต่างกันไปตามสภาพ ทางสังคมวัฒนธรรมของท้องถิ่นนั้น ๆ เพราะฉะนั้นเมื่อศึกษาประเพณีสงกรานต์ดังกล่าวจึงต้องพิจารณาลักษณะรูปแบบ ต่าง ๆ ที่แสดงออกซึ่งเอกลักษณ์ของความเป็นท้องถิ่นเข้าด้วยกัน

ประเพณีสงกรานต์ถือเป็นประเพณีการเฉลิมฉลองวันขึ้นปีใหม่ของไทยที่ยึดถือ ปฏิบัติมา แต่โบราณ ช่วงวันสงกรานต์จึงเป็นวันแห่งความเอื้ออาทร ความรัก ความผูกพัน ที่มีต่อกันทั้งครอบครัว ชุมชน สังคม และศาสนา ทำให้สมาชิกของครอบครัวได้มีโอกาสมาอยู่ร่วมกันเพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทิตา เช่น ลูกหลานนำสิ่งของมาเยี่ยมเยียน และรดน้ำขอพรจากบิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย รวมทั้งแสดงความกตัญญูกตเวทิตาต่อบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว ด้วยการทำบุญอุทิศส่วนกุศลไปให้ การสร้างความสมัครสมานสามัคคีในชุมชน ได้แก่ การร่วมกันทำบุญให้ทาน การก่อพระเจดีย์ทรายและเป็นการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา การเล่นสาดน้ำเพื่อความสนุกสนานรื่นเริงร่วมกัน นอกจากนี้ ยังสร้างความรู้สึกผูกพันกลมเกลียวต่อบุคคลในสังคมเดียวกัน และสร้างความรู้สึกหวงแหนในสาธารณสมบัติของสังคม และสิ่งแวดล้อม โดยการช่วยกันทำความสะอาดบ้านเรือน วัดวาอาราม ตลอดจนอาคารสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งกิจกรรมต่าง ๆ ดังกล่าว เป็นสิ่งที่ควรมีการสืบสานให้คงอยู่ตลอดไป

การวิจัยประเพณีสงกรานต์ อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย ในบทนี้ ผู้วิจัยมีวัตถุประสงค์ที่ทำการวิจัยถึงการสืบสานประเพณีสงกรานต์ อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย ในด้านการอนุรักษ์ และการสืบทอด ดังรายละเอียดต่อไปนี้

ประเพณีการแข่งขันเรือยาว

ประวัติความเป็นมา

ในอดีตการปกป้องรักษาบ้านเมือง นอกจากมีกำลังพลกองทัพบกแล้ว กำลังพลกองทัพเรือ ก็มีความสำคัญในการรักษาเอกราชของชาติ ตั้งแต่สมัย  กรุงสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี จนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ กำลังรบทางเรือในลำน้ำ แม่น้ำลำคลอง ใช้เรือพายเป็นหลัก การรบจะเรือพายเข้ามาชิดเรือข้าศึก และฝีพาย ซึ่งเป็นกำลังรบด้วย จะทำการเข้าประชิดตัวข้าศึก ทำการรบพุ่งกับข้าศึก. ดังนั้นเรือพายจึงเป็นกำลังหลักทางน้ำ ในยามบ้านเมืองสงบปราศจากข้าศึก กองทัพเรือได้ทำเรือพายมาใช้ในการแข่งขันกีฬา เช่น การเล่นเพลาเรือ พระเพณีพรและประเพณีแข่งเรือ

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: